Peş peşe gelen iş kazalarının ardından onlarca işçinin yaşamını yitirmesi üzerine gözler alınmayan tedbirlere çevrildi. Kozlu ve Gaziantep’te yaşanan iş cinayetlerinin ardından Çalışma Bakanı Faruk Çelik her iki işletme için de iş güvenliği tedbirlerinin alınmadığının tespit edilip para cezaları kesildiği yönünde açıklamalarda bulunmuştu. İş güvenliği tedbirlerini almayan patronlara verilen bu cezaların ölümleri engellemeye yetmemesi, bakanlığın yaptırım gücünü tartışmaya açtı. İş Müfettişleri Derneği yöneticileri, yapılan denetimler sonucunda ortaya çıkan durauma ilişkin neler yaptıklarını gazetemize anlattı.

İşyerlerinde işçi sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınıp alınmadığını nasıl tespit ediyorsunuz? Rastgele bütün işyerlerini denetliyor musunuz, yoksa ihbarlar üzerine mi denetim yapılıyor?

İşyerlerinde 2011 yılına kadar iş kazası ve meslek hastalığı inceleme teftişlerine ilişkin tepkisel (reaktif) yaklaşım uygulanmaktaydı. 2011 yılı itibariyle önleyici (proaktif) teftiş dediğimiz iş teftiş biriminin programlarına göre önlemeye yönelik yapmış olduğu denetimler uygulanmaya başlandı. Önleyici denetimlerde esas olan işyerlerinde iş kazası veya meslek hastalığı oluşmadan veya çalışma hayatıyla ilgili sorunlar ortaya çıkmadan gerekli tedbirleri aldırmaktır.
Yıl içinde Müfettişler tarafından programlı teftiş teklifleri hazırlanır. Proje teklifleri çocuk işçiliğinin yoğun olduğu sektörler, kayıt dışı istihdam, riskli-tehlikeli çalışma ortamı ve şartları, uzun iş süreleri gibi, hususlara öncelik verilmek suretiyle yapılır.
Ayrıca inceleme teftişi adı verilen teftiş modeli de uygulanmaktadır. Bu teftiş programları hazırlanırken işçi şikayeti, iş kazası, meslek hastalığı gibi hususlar dikkate alınır. İş sağlığı ve güvenliği yönünden; Genel Çalışma Planı ve ilkelerine göre gerekli görülen iş kazası veya meslek hastalıkları ile yapılan ihbar ve şikâyetlerden grup başkanlıklarınca teftiş programına alınması uygun görülenler inceleme programına alınır.

Eksiklikler tespit ettiğiniz işyerleri ne oluyor? Tekrar denetim yapılıyor mu?

Proje teftişleri gelecekte yapılacak periyodik ve planlı teftişler için veri sağlama, alandaki sorunlara kalıcı ve sistematik iyileşme sağlama, iş sağlığı ve güvenliği yönünden ilgili taraflara rehberlik etme ve başkanlığımız kaynaklarını etkin ve verimli kullanma amacını taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda ve mevcut teftiş sistemimizde tekrar denetim yapılamaması gibi bir durum söz konusu değildir. Denetim gören her bir işyerinin öncelikle genel teftişi yapılır daha sonra kontrol teftişi yapılır.

Çalışma Bakanı Faruk Çelik Kozlu ve Gaziantep’teki kazaların ardından bu işyerlerinde eksiklikler tespit edildiğini söyledi. Patronlar parayı ödüyor sonra aynı eksikliklerle çalışmaya devam mı ediyor?

İşyerlerinde tespit edilmiş olan noksanlıklar eğer işyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturmuyorsa işyerlerine süre verilmeden idari para cezası uygulanır. Aksi durumda işyerlerine bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek riskin etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur ve idari para cezası da uygulanır.
Ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur.
İşveren işyerindeki tespit edilen noksanlıkları gidermesi durumunda bu durumu bakanlığa bildirir, gerekli incelemeler müfettişler tarafından yapılarak noksanlıkların giderildiğinin tespiti ile işyeri durdurma işlemi kaldırılır.

Eksikliklerin hemen giderilmemesi nedeniyle işçiler ölüyor. Bakanın sadece ‘eksiklikler tespit ettik’ açıklamasını bu ölümlerin yanında nereye koyuyorsunuz?

Tespit edilen noksanlıklar hayati tehlike içeriyorsa hemen giderilmesi istenir. Tespit edilen eksiklikler ile ilgili muhtemelen gerekli yaptırımlar uygulanmıştır.

Son olarak yeni İş Sağlığı ve Güvenliği yasası sizce ölümleri durdurabilir mi?

İş kazalarını sıfıra indirmek mümkün değildir fakat yasanın amacı iş kazalarını minimuma indirmektir. Bu anlamda çalışmalarımızı sürdürmekteyiz. Ve amacımız işverenlere İş Güvenliğinin daha ucuz ve daha insancıl olduğu bilincini yerleştirmektir.

Evrensel